Basketbol sahası ölçüleri, oyunun oynandığı alanın boyutlarını, potanın yüksekliğini ve sahadaki çizgilerin konumlarını belirleyen standartlardır. Uluslararası maçlarda FIBA kuralları, Kuzey Amerika’daki NBA’de ise kendi kural kitabı uygulanır. İki sistem arasında saha boyutu ve üç sayı çizgisi mesafesi gibi bazı farklar bulunur. Bu rehberde basketbol sahasının resmî ölçülerini, pota ve panya standartlarını ve sahadaki çizgilerin anlamlarını anlatıyoruz.
- FIBA sahası 28 metre uzunluğunda ve 15 metre genişliğindedir.
- Pota çemberi yerden 3,05 metre yüksekliktedir.
- FIBA’da üç sayı çizgisi potanın merkezinden 6,75 metredir.
- NBA sahası ve üç sayı çizgisi FIBA’ya göre biraz daha büyüktür.
Saha boyutları
| Ölçü | FIBA | NBA |
|---|---|---|
| Saha uzunluğu | 28 m | Yaklaşık 28,65 m (94 ft) |
| Saha genişliği | 15 m | Yaklaşık 15,24 m (50 ft) |
| Pota yüksekliği | 3,05 m | 3,05 m (10 ft) |
| Üç sayı çizgisi (tepe) | 6,75 m | Yaklaşık 7,24 m (23 ft 9 in) |
| Üç sayı çizgisi (köşe) | 6,60 m | Yaklaşık 6,71 m (22 ft) |
| Serbest atış çizgisi (panyadan) | Yaklaşık 4,6 m | Yaklaşık 4,6 m (15 ft) |
Saha çizgileri genellikle beyaz renktedir ve belirli bir genişliğe sahiptir. Çizgiler, sahanın sınırlarını ve oyunun farklı bölgelerini belirler. Sahanın etrafında oyuncuların ve hakemlerin güvenli şekilde hareket edebilmesi için belirli bir boş alan bırakılması gerekir.
Pota ve panya
Pota çemberinin üst kenarı, yerden tam 3,05 metre yüksekliktedir. Bu ölçü, basketbolun icat edildiği dönemden beri değişmeden kalmıştır. Çemberin iç çapı yaklaşık 45 santimetredir. Çember, panyaya sabitlenir; panya ise saydam bir malzemeden yapılır ve dikdörtgen biçimindedir. FIBA standartlarına göre panyanın genişliği 1,80 metre, yüksekliği 1,05 metredir. Panyanın üzerindeki küçük dikdörtgen, oyunculara şut ve turnike için görsel referans sağlar.

Sahadaki çizgiler
Orta çizgi ve orta daire
Orta çizgi, sahayı iki eşit yarıya böler. Orta daire ise maçın başlangıcında hava atışı için kullanılır. Orta çizgi, hücum takımının topu ön sahaya taşıması için belirlenen süreyle de ilişkilidir.
Üç sayı çizgisi
Üç sayı çizgisinin dışından atılan başarılı şutlar üç sayı değerindedir. Çizginin köşelerde potaya daha yakın olması, köşe üçlüklerini daha kısa mesafeli ve verimli şutlar hâline getirir. Bu nedenle modern hücum sistemleri, şutörleri köşelere yerleştirmeye özel önem verir. Şut tekniklerini basketbol şut teknikleri yazımızda anlattık.
Serbest atış çizgisi ve boyalı alan
Serbest atış çizgisi, serbest atışların kullanıldığı noktayı belirler. Serbest atış çizgisi ile dip çizgi arasındaki dikdörtgen bölge, “boyalı alan” ya da “üç saniye alanı” olarak bilinir. Hücum oyuncuları bu alanda üç saniyeden fazla kalamaz. Serbest atış tekniğini serbest atış nasıl atılır yazımızda anlattık.
Hücum faulü olmayan yarım daire
Potanın altında, belirli bir yarıçapta çizilen yarım daire, “hücum faulü olmayan bölge” olarak bilinir. Bu bölgede duran bir savunmacı, potaya giden hücum oyuncusuyla temas olduğunda genellikle hücum faulü alamaz. Bu kural, savunmacıların potanın hemen altında durarak faul almaya çalışmasını sınırlar. Faul kurallarını basketbol faul kuralları yazımızda anlattık.
Top ve süre ölçüleri
Erkek basketbolunda 7 numara, kadın basketbolunda ise biraz daha küçük olan 6 numara top kullanılır. Hücum süresi FIBA ve NBA’de 24 saniyedir; bu kuralı basketbol 24 saniye kuralı yazımızda anlattık. Maç süresi ise FIBA’da 10 dakikalık dört periyot, NBA’de 12 dakikalık dört periyottur.
3×3 basketbol sahası
3×3 basketbol, tek pota ile oynanan ve olimpiyat programında yer alan bir disiplindir. 3×3 sahası, normal sahanın yarısı kadardır ve tek bir potaya sahiptir. Bu disiplinde iki sayılık çizgi, normal sahadaki üç sayı çizgisiyle aynı yerdedir. 3×3 kurallarını 3×3 basketbol kuralları yazımızda anlattık.
Gençler için sahalar
Küçük yaş gruplarında oyuncuların fiziksel gelişimine uygun olarak bazı ölçüler değiştirilebilir. Mini basketbolda pota yüksekliği düşürülür ve daha küçük toplar kullanılır. Bu uyarlamalar, çocukların doğru şut tekniğini öğrenmesini ve oyundan keyif almasını kolaylaştırır.
Saha zemini ve salon koşulları
Profesyonel basketbol maçları genellikle ahşap parke zeminli salonlarda oynanır. Parke zemin, topun düzgün sekmesini ve oyuncuların hızlı yön değiştirmesini sağlar. Zeminin kaygan olmaması ve eşit esneklikte olması, oyuncuların sakatlık riskini azaltır. Salonların aydınlatması, tavan yüksekliği ve saha çevresindeki güvenlik alanı da resmî müsabakalar için belirlenen standartlara uygun olmalıdır.
Açık hava sahalarında ise asfalt veya sentetik zeminler kullanılır. Bu sahalar genellikle rekreasyonel oyun ve 3×3 basketbol için tercih edilir. Açık sahalarda ölçüler resmî standartlara uygun olmayabilir; ancak oyunun temel çizgileri genellikle korunur.
Ölçülerin oyuna etkisi
Saha ölçüleri, oyunun stratejisini doğrudan etkiler. Örneğin NBA’de üç sayı çizgisinin daha uzak olması, şutörlerin daha uzun mesafeden şut atmasını gerektirir ve sahada daha fazla boşluk yaratır. FIBA sahasında ise çizginin daha yakın olması, savunmaların dış şutörlere daha hızlı ulaşmasını kolaylaştırır. Bu farklar, uluslararası maçlarda oynayan NBA oyuncularının kısa bir uyum süreci yaşamasına neden olabilir.
Saha ölçülerinde NBA ile FIBA farkı
NBA sahaları, FIBA sahalarına göre biraz daha uzun ve geniştir. Üç sayı çizgisinin potaya uzaklığı da NBA’de daha fazladır; köşelerde ise mesafe kısalır. Boyalı alanın genişliği de iki organizasyon arasında farklılık gösterir. Bu farklar, NBA ile FIBA maçlarında şut dağılımını ve oyun alanının kullanımını etkiler. Pota yüksekliği ise her iki organizasyonda da aynıdır.
Okul ve mahalle sahalarında ölçüler her zaman resmî standartlara uymayabilir. Antrenman amaçlı kullanılan bu sahalarda bile pota yüksekliğinin doğru ayarlanması, oyuncuların şut alışkanlıklarını resmî maç koşullarına uygun geliştirmesi açısından önemlidir.
Saha ölçüleri, basketbolun hem oyuncular hem de izleyiciler için tutarlı bir deneyim sunmasını sağlar. Resmî maçlarda kullanılacak salonlar, federasyon görevlileri tarafından denetlenir ve uygunluk onayı almadan müsabakalara ev sahipliği yapamaz.
Saha çizgilerinin rengi ve zeminle kontrastı da kurallarla belirlenir; çizgilerin hem oyuncular hem de hakemler tarafından net şekilde görülebilmesi gerekir.
Bu ölçüleri bilmek, hem antrenörlerin hem de tesis yöneticilerinin doğru planlama yapmasını kolaylaştırır.
Resmî ölçülere uygun bir sahada antrenman yapmak, oyuncuların şut mesafelerini ve saha algılarını maç koşullarına göre geliştirmesini sağlar. Okul ve kulüp tesislerinde ölçülerin doğru uygulanması, bu nedenle genç oyuncuların gelişimi açısından önem taşır.
Resmî maçlarda kullanılan topların standartlarını basketbol topu ölçüleri yazımızda ele aldık.
Sonuç
Basketbol sahası ölçüleri; FIBA’da 28×15 metrelik saha, 3,05 metrelik pota yüksekliği ve 6,75 metrelik üç sayı çizgisi gibi standartlardan oluşur. NBA sahası ve üç sayı çizgisi biraz daha büyüktür. Sahadaki çizgiler, oyunun kurallarını ve stratejisini doğrudan etkiler. Basketbolun diğer kuralları için basketbol kategorimizi takip edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Basketbol potası kaç metre yüksekliğindedir?
Pota çemberinin üst kenarı yerden 3,05 metre yüksekliktedir. Bu ölçü hem FIBA hem NBA’de aynıdır.
FIBA basketbol sahası kaç metredir?
FIBA standartlarına göre basketbol sahası 28 metre uzunluğunda ve 15 metre genişliğindedir.
Üç sayı çizgisi potadan ne kadar uzaktadır?
FIBA’da üç sayı çizgisi potanın merkezinden 6,75 metre, köşelerde 6,60 metre uzaklıktadır. NBA’de bu mesafe daha fazladır.
Boyalı alan nedir?
Serbest atış çizgisi ile dip çizgi arasındaki dikdörtgen bölgedir. Hücum oyuncuları bu alanda üç saniyeden fazla kalamaz.
Kaynak: FIBA Resmî Basketbol Kuralları ve NBA kural kitabı
