Isı haritası nedir? Futbolda oyuncu hareketlerini gösteren grafik nasıl okunur?

☕ 8 dk okuma

Isı haritası, bir futbolcunun maç boyunca sahanın hangi bölgelerinde ne kadar zaman geçirdiğini ya da ne kadar topla buluştuğunu renklerle gösteren grafiktir. İngilizcede “heat map” olarak bilinen bu görsel, maç sonrası istatistik ekranlarının en tanıdık öğelerinden biridir. Kırmızı ve sarı tonlar oyuncunun en yoğun bulunduğu bölgeleri, mavi ve yeşil tonlar ise daha az bulunduğu alanları gösterir. Bu rehberde ısı haritasının nasıl oluşturulduğunu, nasıl okunduğunu ve hangi durumlarda yanıltıcı olabileceğini anlatıyoruz.

Kısaca

  • Isı haritası, oyuncunun sahadaki konum yoğunluğunu renklerle gösterir.
  • Sıcak renkler (kırmızı, turuncu) yoğun, soğuk renkler (mavi, yeşil) seyrek bölgeleri ifade eder.
  • Haritalar konum takibi verisinden ya da topla yapılan aksiyonlardan oluşturulabilir.
  • Isı haritası nerede bulunulduğunu gösterir; ne kadar etkili olunduğunu göstermez.

Isı haritası nasıl oluşturulur?

Isı haritaları iki farklı veri türünden oluşturulabilir. Hangi verinin kullanıldığı, haritanın ne anlattığını doğrudan değiştirir:

1. Konum takibi verisi

Modern stadyumlarda kameralar ve takip sistemleri, maç boyunca her oyuncunun konumunu saniyede birçok kez kaydeder. Bu veriden oluşturulan ısı haritası, oyuncunun top kendisindeyken ya da değilken sahanın neresinde bulunduğunu gösterir. Oyuncuların konum takibiyle elde edilen fiziksel verilerini koşu mesafesi ve fiziksel veriler yazımızda anlattık.

2. Aksiyon verisi

Bazı ısı haritaları ise yalnızca oyuncunun topla yaptığı aksiyonlardan, yani pas, şut, top kapma ve top sürme gibi hareketlerden oluşturulur. Bu harita, oyuncunun topla en çok nerede buluştuğunu gösterir. Topsuz koşular ve savunma yerleşimi bu haritada görünmez.

OKU  Gegenpressing nedir? Yüksek pres ve karşı pres taktiklerinin şifreleri
Veri türü Ne gösterir? Ne göstermez?
Konum takibi Oyuncunun sahadaki tüm konumları Topla yapılan aksiyonların kalitesi
Aksiyon verisi Topla buluşulan bölgeler Topsuz koşular, savunma pozisyonu

Isı haritası nasıl okunur?

Isı haritasını okurken önce renk skalasına bakmak gerekir. Genellikle kırmızı ve turuncu tonlar oyuncunun en çok bulunduğu bölgeleri, sarı tonlar orta yoğunluğu, yeşil ve mavi tonlar ise seyrek bulunduğu alanları gösterir. Haritada sahanın hangi yöne doğru hücum edildiği de belirtilmelidir; aksi hâlde haritayı ters okumak mümkündür.

  • Geniş yayılmış harita: Oyuncunun sahanın büyük bölümünü kapsadığını, yani çok yönlü bir rolde oynadığını gösterir. Merkez orta sahalarda sık görülür.
  • Dar ve yoğun harita: Oyuncunun belirli bir bölgede kaldığını gösterir. Stoperler ve hedef santrforlarda sık görülür.
  • Kanat çizgisine yakın yoğunluk: Kanat oyuncusu ya da hücumcu bek profiline işaret eder.
  • Ceza sahasında yoğunluk: Bir forvetin ne sıklıkla gol bölgesinde bulunduğunu gösterir.
Futbol sahası çizimi
Futbol sahası çizimi · Fotoğraf: Rawpixel, CC0

Isı haritası ne işe yarar?

Rol ve pozisyon analizi

Isı haritası, bir oyuncunun kâğıt üzerindeki pozisyonu ile sahadaki gerçek rolü arasındaki farkı gösterir. Örneğin sağ kanat olarak gösterilen bir oyuncu, ısı haritasında sürekli merkeze kayıyorsa, aslında içe kat eden bir ters ayaklı kanat ya da ikinci forvet rolünde oynuyor olabilir. Kanat rolünü ters ayaklı kanat oyuncusu yazımızda anlattık.

Taktik değişiklikleri görmek

Aynı oyuncunun farklı maçlardaki ısı haritalarını karşılaştırmak, teknik direktörün taktik değişikliklerini görmeyi sağlar. Bir bekin ısı haritası rakip yarı sahaya kaydıysa, takımın daha hücumcu oynadığı düşünülebilir. Bir maç içinde ilk yarı ve ikinci yarı haritalarını karşılaştırmak ise devre arasında yapılan taktik değişiklikleri ortaya koyar.

Scouting

Kulüpler, transfer etmek istedikleri oyuncuların ısı haritalarını inceleyerek oyuncunun kendi sistemlerine uyup uymayacağını değerlendirir. Örneğin geniş alanı kapsayan bir orta saha arayan bir takım, oyuncunun ısı haritasının bu profile uyup uymadığına bakar. Scouting süreçlerini scouting raporu nasıl yazılır yazımızda anlattık.

OKU  Catenaccio nedir? İtalyan futbolunun efsanevi savunma sistemi

Isı haritasının sınırları

Isı haritası güçlü bir görselleştirme aracı olsa da bazı önemli sınırları vardır:

  • Etkinliği göstermez: Bir oyuncunun belirli bir bölgede çok bulunması, orada etkili olduğu anlamına gelmez.
  • Zamanlamayı göstermez: Oyuncunun ne zaman, maçın hangi anında o bölgede olduğu haritada görünmez.
  • Bağlamı göstermez: Takımın skor durumu, rakibin baskısı ya da oyuncunun maç içinde pozisyon değiştirmesi haritaya yansımaz.
  • Süreye bağlıdır: Az süre alan oyuncuların haritaları yanıltıcı olabilir.

Bu nedenle ısı haritaları, pas haritaları, şut haritaları ve diğer istatistiklerle birlikte değerlendirilmelidir. Şut haritalarını şut haritası nedir yazımızda anlattık.

Ortalama pozisyon haritası ile farkı

Isı haritasına benzer bir başka görsel de “ortalama pozisyon haritası”dır. Bu harita, her oyuncunun maç boyunca bulunduğu konumların ortalamasını tek bir nokta olarak gösterir. Ortalama pozisyon haritası, takımın genel dizilişini ve oyuncular arasındaki mesafeleri anlamak için kullanılır. Isı haritası ise tek bir oyuncunun hareketlerinin dağılımını gösterir. İki görsel birlikte kullanıldığında, hem takımın şekli hem de bireysel rollerin dağılımı hakkında kapsamlı bir tablo ortaya çıkar.

Isı haritası ve takım analizi

Bazı analizlerde tek bir oyuncunun değil, tüm takımın ısı haritası oluşturulur. Takım ısı haritası, bir takımın topa sahipken sahanın hangi bölgelerini daha çok kullandığını gösterir. Örneğin sol kanatta yoğunlaşan bir takım ısı haritası, hücumların ağırlıklı olarak o kanattan geliştirildiğini ortaya koyar. Bu bilgi, rakip analizinde savunma planı yapmak için kullanılabilir. Futbol istatistiklerinin genel okunuşunu futbol istatistikleri nasıl okunur yazımızda anlattık.

Taraftarlar ısı haritasını nasıl kullanabilir?

Maç sonrası istatistik uygulamalarında yayınlanan ısı haritaları, taraftarlar için de faydalı bilgiler sunar. Örneğin bir bekin ısı haritası rakip ceza sahası yakınında yoğunlaşıyorsa, bu oyuncunun hücuma ne kadar katıldığını hızlıca anlayabilirsiniz. Bir orta saha oyuncusunun haritası kendi ceza sahasına yakın yoğunlaşıyorsa, takımın maç boyunca savunmada kaldığı düşünülebilir. Bu tür gözlemler, maçı izlerken fark edilmeyen ayrıntıları ortaya çıkarır.

OKU  5-3-2 dizilişi: Beşli savunma ile sağlamlık ve kontra atak

Ancak tek bir maçın ısı haritasından genel sonuçlar çıkarmak yanıltıcı olabilir. Oyuncunun farklı rakiplere karşı ve farklı skor durumlarındaki haritalarını karşılaştırmak, onun gerçek rolü hakkında çok daha doğru bir fikir verir.

Kaleciler için oluşturulan ısı haritaları da ilginç bilgiler verir; kalecinin ceza sahası dışına ne sıklıkla çıktığı, oyunu geriden kurmaya ne kadar katıldığını gösterir.

Bu da kalecinin oyun anlayışı hakkında fikir verir.

Isı haritaları bu yüzden analistlerin vazgeçilmez araçları arasındadır.

Oyuncu katkısını ölçen diğer metrikler arasında beklenen asist (xA) ve PPDA öne çıkar.

Sonuç

Isı haritası, bir oyuncunun sahadaki konum yoğunluğunu renklerle gösteren ve rolünü anlamaya yardımcı olan güçlü bir görselleştirme aracıdır. Konum takibi ya da aksiyon verisinden oluşturulabilir ve oyuncunun nerede bulunduğunu gösterir; ancak ne kadar etkili olduğunu tek başına göstermez. Bu nedenle diğer istatistiklerle birlikte okunmalıdır. Maç analizinin diğer kavramları için analiz kategorimizi takip edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Isı haritası nedir?

Bir futbolcunun maç boyunca sahanın hangi bölgelerinde ne kadar bulunduğunu ya da topla ne kadar buluştuğunu renklerle gösteren grafiktir.

Isı haritasında renkler ne anlama gelir?

Kırmızı ve turuncu tonlar oyuncunun en yoğun bulunduğu bölgeleri, yeşil ve mavi tonlar ise daha seyrek bulunduğu alanları gösterir.

Isı haritası oyuncunun performansını gösterir mi?

Hayır. Isı haritası oyuncunun nerede bulunduğunu gösterir; o bölgedeki aksiyonlarının etkinliğini göstermez.

Isı haritası ile ortalama pozisyon haritası arasındaki fark nedir?

Isı haritası bir oyuncunun hareketlerinin dağılımını gösterir. Ortalama pozisyon haritası ise her oyuncunun ortalama konumunu tek bir nokta olarak gösterir.

Kaynak: Veri sağlayıcılarının metodoloji açıklamaları ve analiz literatürü

✓ Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri
Bu içerik, Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri doğrultusunda kaynakları kontrol edilerek yayımlanmıştır. Hata bildirimi için: arto@we24.com.tr
Ayşe Erkılınç
Ayşe Erkılınç
Maç verileri ve istatistiklerle oyunun hikâyesini anlatıyor.

İlgili Yazılar

YORUM YAPIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Adınızı buraya yazın

Son Yazılar