xG nedir? Gol beklentisi nasıl hesaplanır ve maç analizinde nasıl okunur?

☕ 8 dk okuma

Maç sonu istatistiklerinde son yıllarda en sık karşılaşılan kavramlardan biri xG’dir. xG nedir sorusunun cevabı, İngilizce “expected goals” ifadesinin kısaltması olan gol beklentisidir: Bir şutun, benzer koşullardaki binlerce şuta dayanarak gole dönüşme olasılığını gösteren bir değer. Bu rehberde xG’nin nasıl hesaplandığını, nasıl okunması gerektiğini ve sınırlarını anlatıyoruz.

Kısaca

  • Her şuta 0 ile 1 arasında bir gol olasılığı atanır.
  • Bir takımın maçtaki toplam xG’si, şutlarının olasılıklarının toplamıdır.
  • Penaltının xG değeri genellikle 0,75-0,80 civarındadır.
  • xG, sonucu değil pozisyon kalitesini ölçer; tek maçta yanıltıcı olabilir.

xG nedir ve neden ortaya çıktı?

Futbolda gol az atılan bir olaydır; bu nedenle skor tek başına bir takımın performansını her zaman doğru yansıtmaz. Bir takım çok sayıda net pozisyon bulup gol atamayabilir, rakibi ise tek şansını değerlendirerek kazanabilir. xG, bu durumda “hangi takım daha iyi pozisyon üretti?” sorusuna ölçülebilir bir cevap vermek için geliştirildi.

Gol beklentisi nasıl hesaplanır?

xG modelleri, geçmişteki on binlerce şutun verisiyle eğitilir. Her şut için şu değişkenler dikkate alınır:

  • Kaleye uzaklık: Kaleye yaklaştıkça gol olasılığı artar.
  • Açı: Kalenin ortasına yakın açılardan atılan şutlar daha değerlidir.
  • Vücut bölümü: Ayakla atılan şutlar genellikle kafa vuruşlarından daha yüksek xG’ye sahiptir.
  • Asist türü: Ara pas, orta, geri pas gibi asist tipleri farklı olasılıklar doğurur.
  • Oyun durumu: Açık oyun, duran top, kontra atak.
  • Savunma baskısı ve kalecinin konumu: Gelişmiş modellerde savunmacıların ve kalecinin yeri de hesaba katılır.
OKU  Turnuvalarda sarı kart cezaları: Kartlar ne zaman silinir, kim cezalı kalır?
Pozisyon Yaklaşık xG
Penaltı 0,75 – 0,80
Kale önünde boş kaleye vuruş 0,80 ve üzeri
Ceza sahası içinde, ortadan ayakla şut 0,20 – 0,40
Ceza sahası dışından şut 0,02 – 0,05
Dar açıdan şut 0,03 – 0,08

Değerler modeller arasında küçük farklılıklar gösterebilir; tablo genel bir fikir vermek içindir.

Kale önünde gol fırsatı
Kale önünde gol fırsatı · Fotoğraf: EileenSanda / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

xG maç analizinde nasıl okunur?

Tek maçta xG

Bir maçta 2,5 xG üreten takımın ortalama koşullarda 2-3 gol atması beklenirdi. Bu takım tek gol atmışsa ya “şanssız” ya da bitiricilikte zayıf kalmıştır. Ancak tek maçlık xG, şans faktörü nedeniyle yanıltıcı olabilir; bir maçta kalecinin olağanüstü performansı ya da direkten dönen toplar sonucu değiştirebilir.

Sezon boyunca xG

xG’nin asıl gücü uzun dönemde ortaya çıkar. Bir takımın sezon boyunca ürettiği ve rakibe izin verdiği xG, puan tablosundan daha istikrarlı bir performans göstergesidir. Golleri xG’sinin çok üzerinde olan bir takım ya da oyuncu, zaman içinde ortalamaya dönme eğilimindedir.

xG’den türetilen metrikler

  • xA (beklenen asist): Bir pasın asiste dönüşme olasılığı; pasın sonucunda atılan şutun xG’si üzerinden hesaplanır.
  • xGOT (isabetli şut sonrası gol beklentisi): Şutun kaleye nereye gittiğini de hesaba katar; kalecilerin performansını değerlendirmede kullanılır.
  • npxG: Penaltılar hariç gol beklentisi; açık oyundaki üretkenliği gösterir.
  • xG farkı: Üretilen ve izin verilen xG arasındaki fark.

xG’nin sınırları

xG, şutların kalitesini ölçer; ancak şut atılmayan tehlikeli pozisyonları (son anda kesilen paslar gibi) doğrudan göstermez. Ayrıca bitiricilik yeteneği yüksek oyuncular, uzun dönemde xG’lerinin biraz üzerinde gol atabilir. Bu nedenle xG, gözle izlemeyle birlikte kullanılması gereken bir araçtır.

xG ve taktik analiz

Teknik direktörler xG verilerini, takımlarının hangi bölgelerden şut ürettiğini ve rakibe hangi pozisyonları verdiğini anlamak için kullanır. Pres ağırlıklı takımların yüksek bölgede top kazanarak yüksek xG’li pozisyonlar ürettiği bilinir; bu taktiği gegenpressing nedir yazımızda anlattık. Topa sahip olma ile pozisyon kalitesi arasındaki ilişkiyi ise tiki-taka nedir yazımızda tartıştık. Diğer sporlardaki veri analizine merak duyanlar basketbol istatistikleri yazımıza da göz atabilir.

OKU  Futbol kulübü gelirleri: Kulüplerin parası nereden geliyor?

Oyuncu değerlendirmesinde xG

Kulüpler transfer analizlerinde oyuncuların xG ve xA değerlerine bakar; bu metrikler bir oyuncunun gol üretme kapasitesini, attığı gol sayısından daha istikrarlı biçimde gösterir. Transfer değerlemesinde istatistiklerin rolünü futbolcu piyasa değeri yazımızda anlattık.

xG nedir sorusunun kalecilerdeki karşılığı

xG yalnızca hücum oyuncularını değil, kalecileri değerlendirmede de kullanılır. Bir kalecinin yediği gol sayısı ile karşılaştığı şutların isabetli şut sonrası gol beklentisi (xGOT) arasındaki fark, kurtarış performansını gösterir. Örneğin xGOT değeri 10 olan şutlara karşı 7 gol yiyen bir kaleci, beklenenden 3 gol fazla kurtarmış demektir. Penaltı atışlarında kalecinin şansı ise belirli kurallarla sınırlıdır; bu kuralları penaltı kuralları yazımızda anlattık. Veri analizinin diğer sporlardaki karşılıkları için Formula 1’deki pit stop stratejisi yazımız da ilginç bir örnek sunar.

xG modelleri neden farklı sonuçlar verir?

Farklı veri şirketleri ve analiz platformları, kendi geliştirdikleri xG modellerini kullanır. Bu modeller şutun mesafesi ve açısı gibi temel değişkenlerin yanında, savunmacıların konumu, kalecinin yeri, pasın türü ve şutun hangi vücut bölgesiyle atıldığı gibi farklı bilgileri de hesaba katabilir. Bu nedenle aynı maç için farklı platformlarda farklı xG değerleri görmek olağandır. Karşılaştırma yaparken aynı kaynağı kullanmak bu yüzden önemlidir.

xG ve gol önleme

xG kavramı, kalecilerin değerlendirilmesinde de kullanılır. Şut sonrası xG, isabetli şutların gol olma ihtimalini şutun kaleye gittiği noktaya göre hesaplar. Kalecinin yediği gollerin bu değerle karşılaştırılması, kalecinin beklenenden daha fazla veya daha az gol önleyip önlemediğini gösterir. Bu yaklaşımı kaleci istatistikleri yazımızda ayrıntılı şekilde anlattık.

xG’yi doğru kullanmak

xG, tek bir maçın sonucunu açıklamaktan çok, uzun dönemli eğilimleri görmek için kullanışlıdır. Bir takımın birkaç maç boyunca xG değerinin altında gol atması, şanssızlık veya bitiricilik sorununa işaret edebilir. Uzun vadede ise gerçek gol sayıları genellikle xG değerlerine yaklaşır. Bu nedenle analistler, xG’yi diğer metriklerle birlikte değerlendirerek daha sağlıklı sonuçlara ulaşır. İkili mücadele ve fiziksel katkıyı ölçen verileri ikili mücadele istatistiği yazımızda ele aldık.

OKU  Isı haritası nedir? Futbolda oyuncu hareketlerini gösteren grafik nasıl okunur?

xG’nin yayınlara ve taraftarlara etkisi

xG, son yıllarda televizyon yayınlarında ve maç sonu istatistiklerinde sıkça görülmeye başladı. Bu sayede taraftarlar, skorun ötesinde maçın gidişatını daha iyi değerlendirme imkânı buldu. Bir takımın daha az gol atmasına rağmen daha yüksek xG üretmesi, maçta daha fazla net pozisyona girdiğini gösterir. Ancak xG’nin bir tahmin modeli olduğunu ve futbolun öngörülemez doğasını tamamen açıklayamayacağını unutmamak gerekir.

Doğru bağlamda kullanıldığında xG, maçları ve oyuncuları değerlendirmek için güçlü ve değerli bir araçtır.

Önümüzdeki yıllarda veri toplama yöntemleri geliştikçe xG modellerinin de daha ayrıntılı ve isabetli hâle gelmesi bekleniyor.

xG değerlerinin sahadaki dağılımını gösteren görselleri şut haritası nedir yazımızda anlattık.

Sonuç

xG nedir sorusunun özeti şudur: Her şutun gol olma olasılığını geçmiş verilere dayanarak ölçen, pozisyon kalitesini sayısal hâle getiren bir metriktir. Tek maçta şans faktörünü ayıklamaya yardımcı olur, sezon boyunca ise takımların gerçek performansını en iyi yansıtan göstergelerden biridir. xG nedir öğrendikten sonra maç sonu istatistiklerine bakışınızın değişeceğine eminiz.

Sıkça Sorulan Sorular

xG ne demek?

İngilizce “expected goals” ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede gol beklentisi anlamına gelir.

Penaltının xG değeri kaçtır?

Modellere göre küçük farklar olsa da penaltının xG değeri genellikle 0,75-0,80 civarındadır.

xG yüksek olan takım her zaman kazanır mı?

Hayır. xG pozisyon kalitesini ölçer; bitiricilik, kaleci performansı ve şans tek maçlık sonucu değiştirebilir.

xA nedir?

Beklenen asist anlamına gelir; bir pasın sonucunda atılan şutun gol olasılığına göre pasın değerini ölçer.

Kaynak: Futbol veri analizi literatürü ve veri sağlayıcıların metodoloji notları

✓ Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri
Bu içerik, Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri doğrultusunda kaynakları kontrol edilerek yayımlanmıştır. Hata bildirimi için: arto@we24.com.tr
Ayşe Erkılınç
Ayşe Erkılınç
Maç verileri ve istatistiklerle oyunun hikâyesini anlatıyor.

İlgili Yazılar

YORUM YAPIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Adınızı buraya yazın

Son Yazılar