Penaltı kuralları: Kaleci, atıcı ve diğer oyuncular için bilmeniz gereken her şey

☕ 8 dk okuma

Bir maçın kaderini tek bir vuruşa bağlayan penaltı, futbolun en heyecanlı ama aynı zamanda en çok tartışılan anlarından biridir. Penaltı kuralları, Uluslararası Futbol Federasyonları Kurulu’nun (IFAB) Oyun Kuralları’nda 14. kural olarak düzenlenir. Bu rehberde penaltının ne zaman verildiğini, kalecinin ve atıcının uyması gereken kuralları ve ihlaller sonrasında ne olduğunu ayrıntılı biçimde anlatıyoruz.

Kısaca

  • Penaltı, savunma takımının kendi ceza sahasında direkt serbest vuruş gerektiren bir ihlal yapmasıyla verilir.
  • Top, ceza noktasından ve hareketsizken kullanılır.
  • Kaleci vuruş anında en az bir ayağını kale çizgisinde tutmalıdır.
  • Atıcı koşu sırasında duraksayabilir, ama vuruş anında aldatıcı biçimde durmamalıdır.

Penaltı ne zaman verilir?

Savunma yapan takımın bir oyuncusu, top oyundayken kendi ceza sahası içinde direkt serbest vuruş gerektiren bir ihlal yaparsa hakem penaltı verir. Tekmelemek, itmek, çelme takmak, tutmak ve elle oynama bu ihlallerin başında gelir. Hangi ihlallerin direkt serbest vuruş gerektirdiğini direkt ve endirekt serbest vuruş yazımızda anlattık.

Önemli olan topun değil, ihlalin yeridir: Top ceza sahası dışında olsa bile ihlal ceza sahası çizgisi üzerinde veya içinde gerçekleşmişse penaltı verilir. Çizgiler ceza sahasına dahildir.

Penaltı kuralları: Vuruş nasıl kullanılır?

  • Top, ceza noktasına hareketsiz olarak konur. Ceza noktası kale çizgisinden 11 metre uzaktadır.
  • Atıcı açıkça belirlenmelidir.
  • Atıcı ve kaleci dışındaki tüm oyuncular ceza sahası ve ceza yayının dışında, ceza noktasının gerisinde ve topa en az 9,15 metre uzakta beklemelidir.
  • Hakem düdük çaldıktan sonra vuruş yapılır.
  • Top ileriye doğru vurulmalıdır; topa topuk ile geriye vurmak geçerli değildir.
  • Atıcı, top başka bir oyuncuya değmeden topa ikinci kez dokunamaz.
OKU  FIFA futbol temsilcisi lisansı nasıl alınır? Sınav, başvuru ve hazırlık

Atıcının duraksaması

Atıcı koşu sırasında yavaşlayabilir veya duraksayabilir; buna “koşu sırasında aldatma” denir ve serbesttir. Ancak koşuyu tamamladıktan sonra vuruş anında topa vuracakmış gibi yapıp durmak (vuruş anında aldatma) yasaktır. Bu durumda atıcı sarı kart görür ve oyun endirekt serbest vuruşla devam eder.

Kaleci uzanarak şutu kurtarmaya çalışıyor
Kaleci uzanarak şutu kurtarmaya çalışıyor · Fotoğraf: Joe Nuxoll from San Jose, CA, USA / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Kaleci için penaltı kuralları

Kaleci top vurulana kadar kale çizgisi üzerinde, kale direkleri arasında ve atıcıya dönük durmalıdır. Kaleci direklere, üst direğe ya da filelere dokunamaz ve atıcıyı rahatsız edecek hareketler yapamaz. Vuruş anında kalecinin en az bir ayağının bir bölümü kale çizgisine değmeli ya da çizginin hizasında olmalıdır.

Kaleci bu kuralı ihlal ederse ve gol olmazsa penaltı tekrarlanır. Gol olursa gol geçerlidir. Kaleci ilk ihlalde uyarılır, tekrarında sarı kart görür.

İhlallerden sonra ne olur?

Durum Gol olursa Gol olmazsa
Hücum oyuncusu erken ceza sahasına girdi Vuruş tekrarlanır Endirekt serbest vuruş (savunma lehine)
Savunma oyuncusu erken girdi Gol geçerli Vuruş tekrarlanır
Kaleci çizgiden erken çıktı Gol geçerli Vuruş tekrarlanır
Her iki takım ihlal etti Vuruş tekrarlanır (kaleci ve atıcının aynı anda ihlali hariç)
Atıcı vuruş anında aldattı Atıcıya sarı kart, savunma lehine endirekt serbest vuruş

Erken girme ihlallerinde önemli olan, ihlal yapan oyuncunun pozisyona etkisi olup olmadığıdır. Örneğin top direkten döndüğünde erken giren bir hücum oyuncusu topa dokunursa ihlal belirleyici hâle gelir.

Penaltıda VAR’ın rolü

VAR, penaltı verilip verilmemesi gereken pozisyonlarda hakeme müdahale edebilir. Ayrıca penaltının kullanımında kalecinin çizgiden erken çıkması ya da oyuncuların erken girmesi gibi ihlaller, golü doğrudan etkiliyorsa incelenebilir. Ayrıntılar için VAR nasıl çalışır yazımıza bakabilirsiniz.

Penaltı ve kart: Üçlü cezanın hafifletilmesi

Bir savunma oyuncusu ceza sahası içinde topa oynama girişimiyle faul yaparak bariz gol şansını engellerse, penaltı verilir ve kart kırmızıdan sarıya düşer. Topa yönelik olmayan tutma, itme veya elle engelleme durumlarında ise kırmızı kart devam eder. Kart kurallarının tamamı için sarı ve kırmızı kart kuralları rehberimizi okuyabilirsiniz.

OKU  Bonservis nedir? Bonservis bedeli, serbest oyuncu ve sözleşme feshi rehberi

Seri penaltı atışları (Kural 10)

Eleme usulü maçlarda berabere biten karşılaşmalarda kazanan, seri penaltı atışlarıyla belirlenebilir. Seri penaltılar aslında maçın parçası değildir; bu atışlarda atılan goller oyuncuların istatistiklerine yazılmaz. Temel kurallar şöyledir:

  • Her takım beşer atış kullanır; sonuç belli olursa atışlar erken biter.
  • Eşitlik devam ederse atışlar birer birer, bir takım üstünlük sağlayana kadar sürer.
  • Maç sonunda sahada bulunan oyuncular atış yapabilir; tüm oyuncular atış yapmadan bir oyuncu ikinci kez atamaz.
  • Kaleci de atış kullanabilir.

Penaltı stratejisi ve hazırlık

Profesyonel takımlar, penaltı atışlarına maç öncesinde ayrıntılı şekilde hazırlanır. Analiz ekipleri rakip kalecinin penaltılarda hangi tarafa daha sık atladığını, ne zaman hareket ettiğini ve hangi vuruşlara karşı zorlandığını inceler. Penaltıcılar da kendi vuruş alışkanlıklarını çeşitlendirerek kalecilerin tahmin yapmasını zorlaştırmaya çalışır. Bazı oyuncular topa yaklaşırken yavaşlayıp kalecinin hareketini bekler; ancak kurallar, koşu tamamlandıktan sonra topa vurmadan önce aldatıcı şekilde durmayı yasaklar.

Kalecinin bakış açısı

Penaltıda kalecinin görevi son derece zordur; topun hızı nedeniyle çoğu zaman vuruştan önce bir tarafa karar vermek zorundadır. Kaleciler, vuruşu yapan oyuncunun koşu açısını, destek ayağının yönünü ve vücut duruşunu okuyarak tahmin yapar. Kaleci kurallarının ayrıntılarını kaleci kuralları yazımızda anlattık. Kalecilerin genel performansını ölçen veriler ise kaleci istatistikleri rehberimizde yer alıyor.

Psikolojik boyut

Penaltı, futbolun en yüksek psikolojik baskı içeren anlarından biridir. Özellikle kritik maçların son dakikalarında veya seri penaltı atışlarında, oyuncunun teknik becerisi kadar sakin kalabilme yeteneği de belirleyicidir. Bu nedenle birçok takım, penaltı çalışmalarını yorgunluk ve baskı koşullarını taklit eden ortamlarda yapar.

Penaltı istatistikleri, profesyonel futbolda vuruşların büyük çoğunluğunun gole dönüştüğünü gösterir. Bu yüksek başarı oranı, kaçırılan penaltıları daha da dikkat çekici hâle getirir.

OKU  Futbolda harcama limiti nedir? Kulüplerin bütçesi nasıl sınırlandırılır?

Penaltı kurallarındaki değişiklikler

Penaltı kuralları yıllar içinde birçok kez güncellendi. Kalecinin çizgi üzerindeki konumu, vuruşu kullanan oyuncunun koşu sırasında yapabileceği hareketler ve diğer oyuncuların ceza sahasına giriş zamanı gibi ayrıntılar, IFAB kararlarıyla netleştirildi. VAR’ın kullanılmaya başlanmasıyla kalecinin çizgiden erken çıkması gibi ihlaller daha kolay tespit edilir hâle geldi ve tekrar edilen penaltıların sayısı arttı.

Bu nedenle penaltı kurallarının güncel hâlini bilmek, hem oyuncular hem de maçları takip eden taraftarlar için tartışmalı kararları doğru değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Kuralların resmî metni, IFAB tarafından her sezon güncellenen oyun kurallarında yer alır ve federasyonlar bu metni kendi liglerine uyarlar.

Penaltıda kullanılan topun resmî özelliklerini futbol topu ölçüleri yazımızda bulabilirsiniz.

Sonuç

Penaltı kuralları ilk bakışta basit görünse de kalecinin konumu, atıcının duraksaması ve oyuncuların ceza sahasına giriş zamanı gibi ayrıntılar maçın sonucunu değiştirebilir. Bir penaltı pozisyonunu değerlendirirken önce ihlalin yerine, sonra vuruş sırasındaki davranışlara bakmak gerekir. Penaltı kuralları her sezon IFAB tarafından gözden geçirildiği için güncel metni takip etmek faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Penaltı noktası kaleden kaç metre uzakta?

Ceza noktası, kale çizgisinin ortasından 11 metre uzaklıktadır.

Penaltıda kaleci çizgiden çıkabilir mi?

Vuruş anında kalecinin en az bir ayağının bir bölümü kale çizgisine değmeli ya da çizgi hizasında olmalıdır. Erken çıkarsa ve gol olmazsa penaltı tekrarlanır.

Penaltı atarken duraksamak yasak mı?

Koşu sırasında duraksamak serbesttir; ancak koşu tamamlandıktan sonra vuruş anında vuracakmış gibi yapıp durmak yasaktır ve sarı kartla cezalandırılır.

Seri penaltı golleri istatistiğe yazılır mı?

Hayır. Seri penaltı atışları maçın kazananını belirlemek için kullanılır; bu atışlarda atılan goller oyuncuların gol istatistiğine eklenmez.

Kaynak: IFAB Oyun Kuralları, Kural 14: Penaltı Vuruşu ve Kural 10 (theifab.com)

✓ Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri
Bu içerik, Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri doğrultusunda kaynakları kontrol edilerek yayımlanmıştır. Hata bildirimi için: arto@we24.com.tr
Kerem Aydınlı
Kerem Aydınlı
Kurallar, hakem kararları ve taktik detaylar üzerine yazıyor.

İlgili Yazılar

YORUM YAPIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Adınızı buraya yazın

Son Yazılar