Futbolda maçın kaderini en çok değiştiren anlardan biri, hakemin cebinden kart çıkardığı andır. Kırmızı kart kuralları ve sarı kart gerektiren ihlaller, Uluslararası Futbol Federasyonları Kurulu’nun (IFAB) yayımladığı Oyun Kuralları’nın 12. maddesinde tanımlanır. Bu rehberde hangi davranışın hangi kartla cezalandırıldığını, ikinci sarının ne anlama geldiğini ve kart cezalarının sonraki maçlara etkisini sade bir dille anlatıyoruz.
- Sarı kart ihtardır; aynı maçta ikinci sarı, kırmızı karta dönüşür.
- Kırmızı kart alan oyuncu oyundan atılır ve yerine oyuncu alınamaz.
- Bariz gol şansını faulle engellemek çoğu durumda kırmızı kart gerektirir.
- Biriken sarı kartlar ve kırmızı kartlar, yarışma talimatlarına göre maç cezası getirir.
Sarı kart nedir, ne zaman gösterilir?
Sarı kart, bir oyuncunun ya da takım yetkilisinin ihtar aldığını gösterir. Oyun Kuralları’na göre sarı kartla cezalandırılan başlıca davranışlar şunlardır:
- Sportmenlik dışı hareket: Rakibi pervasızca düşürmek, umut vadeden bir atağı faulle durdurmak, hakemi kandırmaya yönelik “tiyatro” (simülasyon) yapmak.
- Hakem kararına itiraz: Söz ya da hareketle kararlara aşırı tepki göstermek.
- Kuralları sürekli ihlal etmek: Tek tek kart gerektirmeyen ama sık tekrarlanan fauller.
- Oyunu geciktirmek: Taç ya da serbest vuruşu bilerek geciktirmek, zaman kazanmak için topu uzaklaştırmak.
- Mesafeye uymamak: Serbest vuruş, köşe vuruşu veya taçta rakibin gereken mesafeye uymaması.
- İzinsiz sahaya girmek ya da sahayı terk etmek.
Sarı kartın en önemli işlevi caydırıcılıktır. Aynı maçta ikinci sarı kartı gören oyuncu, hakem tarafından önce sarı, ardından kırmızı kart gösterilerek oyundan çıkarılır.
Kırmızı kart kuralları: Oyundan atılmayı gerektiren 7 ihlal
Kırmızı kart, oyuncunun oyundan atıldığı anlamına gelir. Atılan oyuncunun yerine başka bir oyuncu oyuna giremez; takım maçın geri kalanını eksik oynar. IFAB’ın tanımına göre doğrudan kırmızı kart gerektiren davranışlar şunlardır:
| İhlal | Örnek |
|---|---|
| Ciddi faul hareketi | Topa yönelik ama aşırı güçle, rakibin sağlığını tehlikeye atan müdahale |
| Şiddet içeren davranış | Top oyunda değilken rakibe vurmak, itmek |
| Tükürme veya ısırma | Herhangi bir kişiye tükürmek |
| Elle bariz gol şansını engellemek | Kaleci dışındaki oyuncunun kale çizgisinde topu eliyle çıkarması |
| Faulle bariz gol şansını engellemek (DOGSO) | Kaleye tek başına giden rakibi arkadan düşürmek |
| Saldırgan, aşağılayıcı söz veya hareket | Hakeme ya da rakibe hakaret |
| İkinci sarı kart | Aynı maçta ikinci ihtar |
DOGSO nedir?
İngilizce “Denying an Obvious Goal-Scoring Opportunity” ifadesinin kısaltması olan DOGSO, bariz gol şansının engellenmesi anlamına gelir. Hakem bu kararı verirken dört ölçüte bakar: faulün kaleye uzaklığı, oyunun genel yönü, topun kontrol edilip edilemeyeceği ve savunma oyuncularının konumu. Bu dört ölçüt bir arada sağlanıyorsa durum DOGSO sayılır.
Önemli bir ayrıntı: Faul ceza sahası içinde ve topa oynama girişimiyle yapılmışsa, hakem penaltı verir ve kartı kırmızıdan sarıya düşürür. Buna futbol çevrelerinde “üçlü ceza”nın hafifletilmesi denir. Penaltı uygulamasının diğer ayrıntılarını penaltı kuralları rehberimizde bulabilirsiniz.

Kart cezası maç yasağına nasıl dönüşür?
Sahada gösterilen kartların bir sonraki maçlara etkisi, Oyun Kuralları’nda değil, ilgili organizasyonun yarışma talimatlarında belirlenir. Türkiye’de Türkiye Futbol Federasyonu, Avrupa kupalarında ise UEFA kendi disiplin kurallarını uygular. Genel mantık şöyledir:
- Belirli sayıda sarı kart biriken oyuncu, bir sonraki resmî maçta cezalı duruma düşer.
- Kırmızı kart alan oyuncu en az bir maç oynayamaz; ihlalin ağırlığına göre disiplin kurulu ek ceza verebilir.
- Bazı turnuvalarda belirli bir aşamadan sonra sarı kartlar silinir; böylece oyuncular finale cezalı girmez.
Sarı kart sınırları sezona ve organizasyona göre değişebildiği için güncel sayıyı her zaman federasyonun resmî talimatından kontrol etmek gerekir.
Teknik direktör ve yedekler de kart görür mü?
Evet. 2019’dan bu yana yürürlükte olan kurallarla, teknik direktörler ve takım yetkilileri de hakemden sarı veya kırmızı kart görebilir. Teknik alanı terk edip rakip teknik alana girmek, saldırgan itirazlar veya hakemle fiziksel temas bu yetkililer için kart nedenidir. Yedek kulübesindeki oyuncular da sahaya izinsiz girdiğinde ya da kural dışı davrandığında kart görebilir.
VAR kırmızı kartlarda nasıl devreye girer?
Video yardımcı hakem, doğrudan kırmızı kart gerektiren durumlarda hakeme müdahale edebilir; ancak ikinci sarı karta dönüşen kartlarda VAR müdahale etmez. Hakem saha kenarındaki monitörden pozisyonu yeniden izleyerek kararını değiştirebilir. Bu sürecin ayrıntılarını VAR nasıl çalışır yazımızda okuyabilirsiniz.
Kartların tarihçesi
Sarı ve kırmızı kartlar ilk kez 1970 Dünya Kupası’nda kullanıldı. Bu fikrin, trafik ışıklarından ilham alan İngiliz hakem Ken Aston’a ait olduğu kabul edilir. Kartlar, farklı dillerde konuşan oyuncular ve hakemler arasında evrensel bir iletişim aracı olarak tasarlandı. Turnuvanın geçmişini Dünya Kupası tarihi yazımızda anlattık. Hakem olmak isteyenler için kart kurallarını bilmek ilk adımdır; süreç hakem nasıl olunur yazımızda.
Kartların istatistiklerdeki yeri
Sarı ve kırmızı kart sayıları, takımların ve oyuncuların disiplin durumu hakkında fikir verir. Bazı oyuncular agresif oyun tarzları nedeniyle daha fazla kart görürken, bazı takımlar taktik faullerle rakibin hızlı hücumlarını durdurmayı tercih eder. Kart istatistiklerini değerlendirirken oyuncunun mevkisini ve takımın oyun stilini dikkate almak gerekir. Futbol istatistiklerini doğru okumak için futbol istatistikleri nasıl okunur yazımıza göz atabilirsiniz.
Milli maçlarda kart cezaları
Milli takım turnuvalarında kart cezaları, kulüp maçlarından ayrı olarak takip edilir. Turnuvanın belirli aşamalarında biriken sarı kartlar silinebilir; böylece oyuncuların kritik maçları cezalı olarak kaçırması önlenir. Bu kurallar her turnuva için ayrı ayrı belirlenir.
Disiplin kurulu kararları
Maç içinde gösterilen kartların yanında, federasyonların disiplin kurulları da maç sonrasında ek cezalar verebilir. Hakemin görmediği ancak video görüntüleriyle tespit edilen şiddet içerikli hareketler, sonradan cezalandırılabilir. Bu cezalar maç yasağı, para cezası veya her ikisi şeklinde olabilir. Futbolda disiplin cezalarının genel yapısını futbolda disiplin cezaları yazımızda anlattık.
Teknik ekiplerin sorumluluğu
Teknik direktörler ve yardımcıları da kural dışı davranışları nedeniyle kart görebilir. Teknik alanın dışına çıkmak, hakem kararlarına aşırı itiraz etmek veya rakip teknik ekiple tartışmak bu davranışlar arasındadır. Teknik ekiplere gösterilen kartlar da disiplin süreçlerine yansır.
Milli takım turnuvalarındaki kart birikimi ve silinme kurallarını turnuvalarda sarı kart cezaları yazımızda, cezalı oyuncuların kadro durumunu ise maç kadrosu kuralları rehberimizde anlattık.
Sonuç
Kırmızı kart kuralları ve sarı kart uygulamaları ilk bakışta karmaşık görünse de mantıkları basittir: Sarı kart uyarır, kırmızı kart cezalandırır. Bir pozisyonu değerlendirirken ihlalin oyunun güvenliğine, sportmenliğe ve gol şansına etkisini düşünmek, hakemin neden o kartı gösterdiğini anlamanın en kısa yoludur. Kırmızı kart kuralları ile ilgili güncel değişiklikleri IFAB’ın her sezon yayımladığı Oyun Kuralları’ndan takip edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İkinci sarı kart gören oyuncu kaç maç ceza alır?
İkinci sarıdan gelen kırmızı kart, genellikle bir sonraki resmî maçta oynamamayı gerektirir. Kesin ceza, ilgili federasyonun ya da organizasyonun disiplin talimatına göre belirlenir.
Kırmızı kart gören oyuncunun yerine oyuncu alınabilir mi?
Hayır. Kırmızı kartla oyundan atılan oyuncunun yerine kimse oyuna giremez; takım maçı eksik oyuncuyla tamamlar.
Ceza sahasında bariz gol şansını engelleyen her faul kırmızı kart mıdır?
Hayır. Faul topa oynama girişimiyle yapılmışsa hakem penaltı verir ve kartı sarıya düşürür. Tutma, itme veya topa yönelik olmayan müdahalelerde kırmızı kart devam eder.
VAR sarı kartlara müdahale eder mi?
VAR, yalnızca doğrudan kırmızı kart gerektiren durumlarda ve kimlik karışıklığında müdahale eder; ikinci sarı kart kararlarında devreye girmez.
Kaynak: IFAB Oyun Kuralları (theifab.com), Kural 12: Fauller ve Hatalı Davranışlar
