xA nedir? Beklenen asist istatistiği nasıl hesaplanır ve nasıl okunur?

☕ 8 dk okuma

xA nedir sorusunun kısa cevabı şudur: xA, İngilizce “expected assists” ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçeye “beklenen asist” olarak çevrilir. Bu istatistik, bir oyuncunun yaptığı pasların gole dönüşme olasılığını ölçer. Klasik asist sayısı yalnızca gole dönüşen pasları sayarken, xA pasın kalitesini değerlendirir; yani takım arkadaşının pozisyonu kaçırması pasör oyuncunun değerini düşürmez. Bu rehberde xA’nın nasıl hesaplandığını, nasıl okunduğunu ve hangi durumlarda yanıltıcı olabileceğini anlatıyoruz.

Kısaca

  • xA, bir pasın asiste dönüşme olasılığını gösterir.
  • En yaygın yöntemde xA, pasın ardından gelen şutun xG değerine eşittir.
  • Asist sayısı şansa bağlıyken xA, yaratılan fırsatların kalitesini ölçer.
  • Tek maçlık xA değerleri yanıltıcı olabilir; uzun dönemli veriler daha anlamlıdır.

xA nasıl ortaya çıktı?

Futbolda analiz devrimi büyük ölçüde gol beklentisi, yani xG kavramıyla başladı. xG, bir şutun gole dönüşme olasılığını tarihsel verilere dayanarak tahmin eder. Ancak xG yalnızca şutu atan oyuncuyu değerlendirir; pozisyonu hazırlayan pası veren oyuncunun katkısını göstermez. Analistler bu eksikliği gidermek için xA’yı geliştirdi. Böylece gol pozisyonu yaratan orta saha ve kanat oyuncularının katkısı da sayısal olarak ölçülebilir hâle geldi. xG’nin temellerini xG nedir yazımızda ayrıntılı anlattık.

xA nasıl hesaplanır?

Veri sağlayıcıları xA’yı iki farklı yaklaşımla hesaplayabilir. Hangi yöntemin kullanıldığını bilmek, rakamları doğru yorumlamak için önemlidir.

1. Şut bazlı yöntem

En yaygın yöntemde, bir pasın xA değeri o pasın ardından atılan şutun xG değerine eşittir. Örneğin bir oyuncu, ceza sahası içinde boştaki arkadaşına pas verir ve arkadaşı 0,35 xG değerinde bir şut çeker. Bu durumda pası veren oyuncu 0,35 xA kazanır. Şut gol olsa da olmasa da xA değeri değişmez.

OKU  Sarı kart ve kırmızı kart kuralları: Hakem hangi durumda hangi kartı gösterir?

2. Pas bazlı yöntem

Bazı modeller ise şutun atılıp atılmamasına bakmaz. Pasın nereden nereye yapıldığı, türü (ara pası, orta, geri pas) ve oyunun durumu gibi bilgileri kullanarak, benzer pasların tarihsel olarak ne sıklıkla asistle sonuçlandığını tahmin eder. Bu yöntemin avantajı, iyi bir pas verilmesine rağmen arkadaşın şut çekemediği durumları da ödüllendirmesidir. Bu tür ölçümler bazen “xA” yerine farklı isimlerle anılır.

Durum Asist xA (şut bazlı)
Mükemmel pas, arkadaşı boş kaleye kaçırdı 0 Yüksek (ör. 0,70)
Basit pas, arkadaşı 30 metreden gol attı 1 Düşük (ör. 0,03)
Orta, kafa vuruşu direkten döndü 0 Orta (ör. 0,15)
Ara pası, kaleciyle karşı karşıya gol 1 Yüksek (ör. 0,40)
Topla ilerleyen orta saha oyuncusu
Topla ilerleyen orta saha oyuncusu · Fotoğraf: Kieran Clarke / Flickr, CC BY 2.0

Asist ile xA arasındaki fark

Asist sayısı, iki oyuncunun performansına birden bağlıdır: pası verenin ve şutu atanın. Bir oyun kurucu sezon boyunca harika paslar verse bile forvetleri pozisyonları kaçırıyorsa asist sayısı düşük kalır. Tersine, sıradan bir pas veren oyuncu, arkadaşının olağanüstü bir vuruşu sayesinde asist kazanabilir. xA bu şans faktörünü azaltarak pası veren oyuncunun yarattığı fırsatların gerçek değerini gösterir.

Bu nedenle analistler bir oyuncunun asist sayısı ile xA değerini karşılaştırır. Asist sayısı xA’nın belirgin şekilde üzerindeyse, oyuncunun takım arkadaşlarının iyi bitiriciliğinden yararlandığı düşünülebilir. Asist sayısı xA’nın altındaysa, oyuncu aslında daha fazla katkı yapmış ancak bunun karşılığını alamamıştır.

xA nasıl okunur?

  • 90 dakika başına xA: Farklı süre almış oyuncuları karşılaştırmak için toplam xA yerine 90 dakika başına değer kullanılır.
  • Uzun dönem: Tek maçlık xA değerleri yanıltıcı olabilir. En az birkaç ayı kapsayan veriler daha güvenilirdir.
  • Bağlam: Topa çok sahip olan takımlarda oyuncuların xA değeri doğal olarak daha yüksek olabilir.
  • Duran toplar: Korner ve serbest vuruş kullanan oyuncular, duran toplardan da xA biriktirir. Bu nedenle bazı analizlerde açık oyun xA’sı ayrıca incelenir.
OKU  4-3-3 dizilişi: Modern futbolun en popüler sistemi nasıl oynanır?

xA’yı tamamlayan diğer metrikler

xA tek başına bir oyuncunun yaratıcılığını tam olarak anlatmaz. Analistler bu istatistiği genellikle diğer ölçümlerle birlikte kullanır:

  • Anahtar pas: Şutla sonuçlanan pas sayısı. xA’nın sayısal karşılığıdır; ancak pasın kalitesini değil sayısını gösterir.
  • Progresif pas: Topu rakip kaleye belirgin şekilde yaklaştıran paslar. Bu metriği progresif pas nedir yazımızda inceledik.
  • Şut yaratan aksiyonlar: Şuttan önceki iki aksiyonu sayarak, pasın yanı sıra çalım ve faul kazanma gibi katkıları da ölçer.
  • xG zinciri: Gole giden hücum zincirinde yer alan tüm oyunculara katkı payı verir.

xA’nın sınırları

Her istatistik gibi xA’nın da sınırları vardır. Şut bazlı yöntemde, mükemmel bir pas verildikten sonra arkadaşı şut çekemezse pasör hiçbir xA almaz. Ayrıca model, pas anında savunma oyuncularının konumunu her zaman tam olarak hesaba katamayabilir. Veri sağlayıcılarının farklı modeller kullanması da aynı oyuncu için farklı xA değerleri görülmesine neden olur. Bu nedenle farklı kaynaklardan gelen rakamları birbiriyle karşılaştırırken dikkatli olmak gerekir.

Bir diğer önemli nokta, xA’nın oyuncunun takım içindeki rolüne bağlı olmasıdır. Savunma orta sahası olarak oynayan bir oyuncunun düşük xA değeri, kötü performans anlamına gelmez; rolü gereği gol pozisyonu yaratması beklenmez. Bu nedenle istatistikler her zaman oyuncunun görev tanımıyla birlikte değerlendirilmelidir. Rollerin farklarını 6, 8 ve 10 numara rolleri yazımızda açıkladık.

Scouting ve transferde xA kullanımı

Kulüpler oyuncu ararken xA gibi metriklerden yararlanır. Özellikle daha küçük liglerde oynayan ve asist sayısı takımının bitiricilik sorunları nedeniyle düşük kalan oyuncular, xA sayesinde fark edilebilir. Ancak profesyonel scouting ekipleri veriyi tek başına kullanmaz; video analizi ve sahada izleme ile birlikte değerlendirir. Veri ve videonun birlikte nasıl kullanıldığını scouting raporu nasıl yazılır yazımızda anlattık.

OKU  Catenaccio nedir? İtalyan futbolunun efsanevi savunma sistemi

Taraftarlar için pratik bir örnek

Bir oyun kurucunun sezon ortasında 3 asisti ve 7,5 xA değeri olduğunu düşünelim. Bu tablo, oyuncunun beklenenden çok daha az asist yaptığını gösterir. Büyük olasılıkla takım arkadaşları onun yarattığı pozisyonları değerlendirememiştir. Uzun vadede bitiricilik ortalamaya döndüğünde bu oyuncunun asist sayısının artması beklenebilir. Tersine, 9 asisti ve 3 xA değeri olan bir oyuncunun asist sayısının ilerleyen dönemde düşme ihtimali vardır.

Topu ileri taşıyan pasları ölçen progresif pas istatistiği de yaratıcılığı değerlendirmek için kullanılır.

Sonuç

xA, yani beklenen asist, bir oyuncunun yarattığı gol fırsatlarının kalitesini ölçen bir istatistiktir. Asist sayısındaki şans faktörünü azaltarak oyun kurucuların ve kanat oyuncularının gerçek katkısını görünür kılar. En doğru sonuçlar, xA’nın uzun dönemli verilerle, 90 dakika başına değerlerle ve oyuncunun rolü göz önünde bulundurularak okunmasıyla elde edilir. Diğer maç analizi kavramları için analiz kategorimizi takip edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

xA nedir?

xA (expected assists, beklenen asist), bir pasın asiste dönüşme olasılığını ölçen istatistiktir. En yaygın yöntemde pasın ardından gelen şutun xG değerine eşittir.

xA ile asist arasındaki fark nedir?

Asist yalnızca gole dönüşen pasları sayar ve şutu atan oyuncunun bitiriciliğine bağlıdır. xA ise pasın kalitesini ölçer; şut gol olmasa da pası veren oyuncuya değer verir.

Yüksek xA değeri ne anlama gelir?

Oyuncunun yüksek kaliteli gol fırsatları yarattığını gösterir. Özellikle 90 dakika başına xA değeri yüksek olan oyuncular, takımlarının en yaratıcı isimleri arasındadır.

xA değerleri neden kaynaktan kaynağa farklı?

Veri sağlayıcıları farklı xG ve pas modelleri kullandığı için aynı oyuncunun xA değeri kaynağa göre değişebilir. Karşılaştırmaları aynı kaynaktan yapmak gerekir.

Kaynak: Opta, StatsBomb ve benzeri veri sağlayıcılarının metodoloji açıklamaları

✓ Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri
Bu içerik, Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri doğrultusunda kaynakları kontrol edilerek yayımlanmıştır. Hata bildirimi için: arto@we24.com.tr
Ayşe Erkılınç
Ayşe Erkılınç
Maç verileri ve istatistiklerle oyunun hikâyesini anlatıyor.

İlgili Yazılar

YORUM YAPIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Adınızı buraya yazın

Son Yazılar