Uzatma dakikaları nasıl belirlenir? Hakem eklenen süreyi neye göre hesaplar?

☕ 8 dk okuma

Uzatma dakikaları, her devrenin sonunda oyunda kaybedilen zamanı telafi etmek için eklenen süredir. Resmî adıyla “kaybedilen zaman için eklenen süre” olarak bilinen bu dakikalar, birçok maçın kaderini belirler. Son yıllarda hakemlerin uzatma dakikalarını daha titiz şekilde hesaplamaya başlamasıyla, eklenen süreler belirgin şekilde uzadı. Bu rehberde uzatma dakikalarının nasıl belirlendiğini, hakemin hangi durumları dikkate aldığını ve eklenen sürenin nasıl duyurulduğunu anlatıyoruz.

Kısaca

  • Uzatma dakikaları, her devrede kaybedilen zamanı telafi etmek için eklenir.
  • Süreyi belirleme yetkisi yalnızca hakeme aittir.
  • Oyuncu değişiklikleri, sakatlıklar, VAR incelemeleri, gol sevinçleri ve zaman geçirme dikkate alınır.
  • Dördüncü hakemin gösterdiği süre minimum süredir; hakem gerekirse daha fazla oynatabilir.

Uzatma dakikaları ile uzatma devreleri farkı

Günlük dilde “uzatma” kelimesi iki farklı anlamda kullanılır. Birincisi, her devrenin sonunda eklenen ve kaybedilen zamanı telafi eden süredir. İkincisi ise eleme maçlarında normal süre berabere bittiğinde oynanan iki adet 15 dakikalık uzatma devresidir. Bu yazıda birinci anlamdaki eklenen süreyi ele alıyoruz. Uzatma devreleri sonunda da eşitlik bozulmazsa uygulanan yöntemi seri penaltı atışları yazımızda anlattık.

Hakem neleri dikkate alır?

Oyun Kuralları’nın 7. maddesi, hakemin eklenen süreyi belirlerken dikkate alacağı durumları sayar:

Durum Açıklama
Oyuncu değişiklikleri Her değişiklik için harcanan süre
Sakatlıklar Sakat oyuncunun değerlendirilmesi ve sahadan çıkarılması
Zaman geçirme Taç, kale vuruşu ve serbest vuruşların bilerek geciktirilmesi
Disiplin işlemleri Kart gösterilmesi ve itirazlar için geçen süre
Sağlık molaları Turnuva kurallarında izin verilen su ve serinleme molaları
VAR VAR kontrolleri ve hakemin monitör incelemeleri
Gol sevinçleri Golden sonra oyunun yeniden başlamasına kadar geçen süre
Diğer duraklamalar Seyirci kaynaklı durmalar, ekipman sorunları gibi
OKU  4-3-3 dizilişi: Modern futbolun en popüler sistemi nasıl oynanır?

Oyuncu değişiklikleri

Her oyuncu değişikliği zaman alır. Oyuncunun sahadan çıkması ve yeni oyuncunun girmesi için geçen süre eklenen süreye yansıtılır. Beş değişiklik hakkının yaygınlaşması, bu kalemin önemini artırdı. Değişiklik kurallarını oyuncu değişikliği kuralı yazımızda anlattık.

Sakatlıklar

Oyunun bir sakatlık nedeniyle durması ve sağlık ekibinin sahaya girmesi, eklenen süreye dahil edilir. Sakatlığın ciddiyetine göre bu süre birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar uzayabilir.

Zaman geçirme

Öndeki takımın taç atışlarını, kale vuruşlarını ve serbest vuruşları bilerek geciktirmesi, hakemin eklediği süreyi artırır. Ayrıca zaman geçiren oyuncular sarı kartla cezalandırılabilir. Bu uygulama, zaman geçirmenin takıma avantaj sağlamamasını amaçlar.

VAR incelemeleri

VAR kontrolleri ve hakemin saha kenarındaki monitörde yaptığı incelemeler de eklenen süreye dahil edilir. Uzun süren VAR incelemeleri, eklenen sürenin belirgin şekilde artmasına yol açabilir. VAR sürecini VAR nasıl çalışır yazımızda anlattık.

Gol sevinçleri

Gol sonrasında oyunun yeniden başlatılmasına kadar geçen süre de hesaba katılır. Uzun süren gol sevinçleri, maçın kaybedilen süresini artırır ve hakem bu süreyi uzatma dakikalarına ekler.

San Siro stadyumunun dış görünümü
San Siro stadyumunun dış görünümü · Fotoğraf: FlavMi / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Eklenen süre nasıl duyurulur?

Her devrenin son dakikasında hakem, eklenecek minimum süreyi dördüncü hakeme bildirir. Dördüncü hakem bu süreyi elektronik tabelayla gösterir. Tabelada gösterilen süre minimum süredir; hakem, uzatma dakikaları sırasında oyun yeniden durursa, örneğin bir oyuncu değişikliği, sakatlık veya gol olursa bu süreyi artırabilir. Ancak hakem gösterilen süreyi kısaltamaz.

Uzatma dakikaları sırasında hakem, devam eden bir hücumun bitmesini bekleme zorunluluğu taşımaz. Süre dolduğunda hakem düdüğü çalabilir. Tek istisna, penaltı vuruşudur: Süre dolmuş olsa bile verilen penaltı kullanılır ve penaltının sonucu belli olunca devre biter. Penaltı kurallarını penaltı kuralları yazımızda anlattık.

Uzatma dakikaları neden uzadı?

Son yıllarda büyük turnuvalarda ve liglerde eklenen sürelerin belirgin şekilde uzadığı görüldü. Bunun temel nedeni, hakemlerin kaybedilen zamanı daha titiz şekilde hesaplaması yönünde verilen talimatlardır. Analizler, birçok maçta topun oyunda kaldığı efektif sürenin 90 dakikanın oldukça altında kaldığını gösteriyordu. Futbol otoriteleri, efektif oyun süresini artırmak ve zaman geçirmeyi caydırmak için hakemlere daha doğru hesaplama yapmalarını önerdi.

OKU  EURO 2032: Türkiye ve İtalya'nın ortak ev sahipliği ne anlama geliyor?

Bu yaklaşımın sonucu olarak 8, 10 hatta daha fazla dakikalık uzatmalar görülmeye başlandı. Taraftarlar ve kulüpler başlangıçta bu değişikliğe şaşkınlıkla tepki verse de uygulama zamanla kabul gördü. Uzun uzatmalar, maçların son bölümünü daha heyecanlı hâle getirdi ve geç gelen gollerin sayısını artırdı.

Efektif oyun süresi tartışması

Bazı futbol çevreleri, basketbolda olduğu gibi durdurulan saat uygulamasına geçilmesini önerir. Bu sistemde oyun her durduğunda saat de durur ve maç belirli bir efektif süre sonunda biter. IFAB bu fikri zaman zaman değerlendirse de futbolun geleneksel yapısı korunarak hakemin eklenen süreyi belirlemesi yöntemi devam ediyor. Bazı alt kategorilerde ve deneme turnuvalarında farklı süre uygulamaları test edilebiliyor.

Taraftarlar için pratik bilgiler

  • Dördüncü hakemin gösterdiği süre minimumdur; maç daha uzun sürebilir.
  • Uzatma dakikalarında yapılan değişiklikler ve sakatlıklar, sürenin artmasına yol açar.
  • Hakem, süre dolduğunda hücumun bitmesini beklemek zorunda değildir.
  • Penaltı verilmişse süre dolsa bile penaltı kullanılır.

Hakemler süreyi nasıl takip eder?

Hakemler maç boyunca kaybedilen zamanı kendi saatleri ve notlarıyla takip eder. Birçok hakem, oyunun her durduğu anda saatini durdurabildiği özel saatler kullanır. Profesyonel maçlarda yardımcı hakemler ve dördüncü hakem de bu takibe katkı sağlar; hakem ekibi kulaklık sistemi üzerinden sürekli iletişim hâlindedir. Devrenin sonuna yaklaşıldığında hakem, notlarını değerlendirerek eklenecek süreyi belirler. Hakemliğin diğer yönlerini hakem nasıl olunur yazımızda anlattık.

Devre arası ve ikinci yarı

İlk yarıda eklenen süre, ikinci yarının süresini etkilemez. Her devrenin uzatma dakikaları ayrı hesaplanır. Ancak ilk yarıda oynanması gereken eklenen süre herhangi bir nedenle oynatılamazsa, bu süre ikinci yarıya aktarılmaz. Ayrıca devre arası süresi de kurallarda belirlenmiştir ve bu süre organizatörün izniyle değiştirilebilir. Devre arasının uzaması, eklenen süreye dahil edilmez.

OKU  Süper Lig'de küme düşme kuralları: Kaç takım düşer, eşitlikte ne olur?

Uzatma devrelerinin oynandığı eleme maçlarında da aynı mantık geçerlidir: Her 15 dakikalık uzatma devresinin sonunda hakem, o devrede kaybedilen zamana göre ayrıca süre ekleyebilir. Bu nedenle uzun süren eleme maçlarında toplam oyun süresi 120 dakikayı belirgin şekilde aşabilir.

Uzatma dakikalarının doğru hesaplanması, adil bir rekabet için önemlidir. Zaman geçirmeyi caydıran titiz bir hesaplama, skor üstünlüğünü koruyan takımın oyunu yavaşlatmasının önüne geçer ve maçın son dakikalarını her iki takım için de daha dengeli hâle getirir.

Hakemlerin verdiği diğer önemli kararlardan biri olan avantajı avantaj kuralı yazımızda inceledik.

Sonuç

Uzatma dakikaları, her devrede kaybedilen zamanı telafi etmek için hakem tarafından belirlenir. Oyuncu değişiklikleri, sakatlıklar, zaman geçirme, VAR incelemeleri ve gol sevinçleri hesaplamada dikkate alınır. Dördüncü hakemin gösterdiği süre minimumdur ve hakem gerekirse daha fazla oynatabilir. Futbol kurallarıyla ilgili diğer rehberlerimiz için futbol kategorimizi takip edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Uzatma dakikalarını kim belirler?

Eklenen süreyi belirleme yetkisi yalnızca hakeme aittir. Hakem süreyi dördüncü hakeme bildirir, dördüncü hakem de tabelayla duyurur.

Tabelada gösterilen süre kesin midir?

Hayır. Gösterilen süre minimum süredir. Uzatma dakikalarında oyun yeniden durursa hakem bu süreyi artırabilir; ancak kısaltamaz.

Uzatma dakikaları neye göre hesaplanır?

Oyuncu değişiklikleri, sakatlıklar, zaman geçirme, disiplin işlemleri, VAR incelemeleri, gol sevinçleri ve diğer duraklamalar dikkate alınır.

Süre dolduğunda hakem hücumun bitmesini beklemek zorunda mı?

Hayır. Hakem süre dolduğunda düdüğü çalabilir. Yalnızca verilen bir penaltı, süre dolmuş olsa bile kullanılır.

Kaynak: IFAB Oyun Kuralları, Kural 7: Maçın Süresi

✓ Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri
Bu içerik, Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri doğrultusunda kaynakları kontrol edilerek yayımlanmıştır. Hata bildirimi için: arto@we24.com.tr
Emre Taşkıran
Emre Taşkıran
Süper Lig ve 1. Lig maçlarını sahadan ve veriden takip ediyor.

İlgili Yazılar

YORUM YAPIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Adınızı buraya yazın

Son Yazılar