Futbolda oyuncu değişikliği kuralı: Kaç oyuncu, kaç seferde değiştirilir?

☕ 9 dk okuma

Oyuncu değişikliği kuralı, bir futbol maçında sahadaki oyuncuların yedeklerle nasıl ve ne zaman yer değiştirebileceğini düzenler. Uluslararası Futbol Birliği Kurulu’nun (IFAB) Oyun Kuralları’nda “Kural 3: Oyuncular” başlığı altında yer alan bu düzenleme, son yıllarda en çok değişen kurallardan biri oldu. Bu rehberde kaç değişiklik yapılabildiğini, değişikliğin doğru prosedürünü ve özel durumları anlatıyoruz.

Kısaca

  • Üst düzey resmî maçlarda takımlar en fazla beş oyuncu değiştirebilir.
  • Beş değişiklik, maç içinde en fazla üç ayrı duraklamada yapılabilir; devre arası bu sayıya dahil değildir.
  • Uzatmaya giden maçlarda ek bir değişiklik hakkı tanınabilir.
  • Beyin sarsıntısı şüphesinde, normal haktan bağımsız ek değişiklik yapılabilen uygulamalar vardır.

Oyuncu değişikliği kuralı ne diyor?

Futbolun ilk yıllarında oyuncu değişikliğine izin verilmiyordu; sakatlanan oyuncunun takımı maçı eksik tamamlamak zorundaydı. Değişiklik hakkı zaman içinde önce bir, sonra iki, ardından uzun yıllar boyunca üç oyuncuyla sınırlı kaldı. 2020 yılında pandemi döneminin yoğun maç takvimi nedeniyle geçici olarak beş değişiklik hakkı getirildi ve IFAB bu uygulamayı daha sonra kalıcı hâle getirdi.

Bugün resmî müsabakalarda organizatörler, takımların en fazla beş oyuncu değiştirmesine izin verebilir. Kaç değişiklik yapılabileceği her turnuvanın talimatında yazar; alt liglerde ve hazırlık maçlarında farklı sayılar uygulanabilir.

Durum Uygulama
Normal süre En fazla 5 değişiklik
Değişiklik duraklaması En fazla 3 duraklama (devre arası hariç)
Uzatma devreleri Talimata göre 1 ek değişiklik ve 1 ek duraklama
Hazırlık maçları Takımların anlaşmasına bağlı, daha fazla olabilir
Beyin sarsıntısı Talimatı uygulayan turnuvalarda ek değişiklik
OKU  Futbol topu ölçüleri: Numaralar, ağırlık, basınç ve top türleri

Üç duraklama sınırı neden var?

Beş değişiklik hakkıyla birlikte bir sorun ortaya çıktı: Takımlar zamanı geçirmek için maçı sık sık durdurabilirdi. Bunu önlemek amacıyla değişikliklerin en fazla üç ayrı anda yapılabileceği kuralı getirildi. Örneğin bir takım 60. dakikada iki oyuncuyu, 75. dakikada iki oyuncuyu ve 85. dakikada bir oyuncuyu değiştirebilir; ancak beş oyuncuyu beş farklı anda değiştiremez.

Devre arasında, maç başlamadan önce ve uzatma devrelerinin arasında yapılan değişiklikler bu üç duraklama sınırına dahil edilmez. Bu nedenle teknik direktörler stratejik değişiklikleri çoğu zaman devre arasına saklar.

Sahada koşan futbolcular
Sahada koşan futbolcular · Fotoğraf: vagueonthehow / Flickr, CC BY 2.0

Oyuncu değişikliği nasıl yapılır? Doğru prosedür

Değişikliğin geçerli olabilmesi için belirli bir sıranın izlenmesi gerekir:

  1. Takım yetkilisi, değişiklik yapmak istediğini dördüncü hakeme bildirir ve değişiklik tabelası hazırlanır.
  2. Değişiklik yalnızca oyun durduğunda ve hakemin izniyle yapılabilir.
  3. Oyundan çıkan oyuncu, hakem başka bir yer göstermedikçe saha çizgisinin en yakın noktasından çıkar.
  4. Oyuna giren oyuncu, çıkan oyuncu sahayı terk ettikten sonra orta çizgi hizasından sahaya girer.
  5. Yeni oyuncunun sahaya adım atmasıyla değişiklik tamamlanmış olur.

En yakın çizgiden çıkma kuralı, oyuncuların zaman kazanmak için sahanın bir ucundan diğer ucuna yavaşça yürümesini engellemek amacıyla getirildi. Hakemin bu kurala aykırı davranan oyuncuya sarı kart gösterme yetkisi vardır. Dördüncü hakemin bu süreçteki rolünü dördüncü hakem nedir yazımızda ayrıca ele alıyoruz.

Değişiklik yapılan oyuncu geri dönebilir mi?

Resmî maçlarda oyundan çıkan oyuncu aynı maçta tekrar sahaya giremez. Bu nedenle değişiklik kararı geri alınamaz. Alt yaş kategorilerinde ve bazı amatör organizasyonlarda “dönüşlü değişiklik” uygulanabilir; ancak bu durum turnuvanın kendi talimatına bağlıdır.

Uzatmada ek değişiklik hakkı

Eleme maçlarında normal süre berabere biterse oynanan uzatma devrelerinde oyuncular yorulur. Bu nedenle pek çok turnuva talimatı, uzatmaya giden maçlarda takımlara bir ek değişiklik ve bir ek duraklama hakkı tanır. Normal sürede kullanılmayan haklar da uzatmaya devredilebilir. Uzatmadan sonra maç hâlâ eşitse seri penaltı atışları başlar; penaltı atışları sırasında oyuncu değişikliği kurallarının özel bir yorumu vardır.

OKU  1954 Dünya Kupası'nda Türkiye: Kura ile gelen bilet ve İsviçre macerası

Beyin sarsıntısı değişikliği

Kafa travmaları futbolda giderek daha ciddiye alınan bir sağlık konusudur. IFAB, beyin sarsıntısı şüphesi olan oyuncunun riske atılmaması için “kalıcı beyin sarsıntısı değişikliği” denemesini başlattı. Bu uygulamayı benimseyen turnuvalarda takımlar, beyin sarsıntısı şüphesi taşıyan oyuncunun yerine normal değişiklik hakkından sayılmayan ek bir değişiklik yapabilir. Rakip takıma da adil olması için aynı sayıda ek değişiklik hakkı verilir.

Bu uygulamanın temel amacı, teknik ekibin “bir değişiklik hakkımızı harcamayalım” düşüncesiyle sakat oyuncuyu sahada tutmasının önüne geçmektir. Uygulamanın hangi turnuvalarda geçerli olduğu, ilgili organizasyonun talimatında belirtilir.

Değişiklik kurallarına aykırılığın sonuçları

  • Hakemin izni olmadan sahaya giren yedek: Oyun durdurulur, oyuncu sarı kartla cezalandırılabilir ve oyun dolaylı serbest vuruşla yeniden başlar.
  • Hak sayısının aşılması: Talimattaki sınırdan fazla değişiklik yapılması ciddi bir kural ihlalidir ve maç sonucu disiplin kuruluna taşınabilir; hükmen mağlubiyet söz konusu olabilir.
  • Kadroda olmayan oyuncunun oyuna girmesi: Maç listesinde yer almayan oyuncunun oyuna girmesi de benzer şekilde disiplin yaptırımına konu olur.

Maç kadrosunda kaç yedek oyuncunun bulunabileceği de turnuva talimatıyla belirlenir. Bu konuyu maç kadrosu kuralları yazımızda inceledik.

Teknik direktörler değişikliği nasıl kullanır?

Beş değişiklik hakkı, oyunun taktik yapısını da değiştirdi. Teknik direktörler artık yalnızca sakatlıkları telafi etmek için değil, maçın temposunu yükseltmek, pres gücünü korumak ya da skoru savunmak için de değişikliklere başvuruyor. Kanat oyuncularının 60. dakikadan sonra taze bacaklarla değiştirilmesi, artık neredeyse standart bir yaklaşım.

Öte yandan geniş kadrolu kulüpler bu kuraldan daha fazla yararlanır; çünkü kulübeden oyunun seviyesini düşürmeyecek oyuncular sokabilirler. Bu durum, beş değişiklik kuralının küçük bütçeli takımlar aleyhine bir etki yaratıp yaratmadığı tartışmasını da beraberinde getirdi.

Kaleci değişikliği ve özel durumlar

Kalecinin değiştirilmesi de normal bir oyuncu değişikliği gibi değerlendirilir ve aynı hakkı tüketir. Bir saha oyuncusunun kaleye geçmesi ise değişiklik sayılmaz; hakeme bildirildikten sonra oyun durduğunda kaleci ile saha oyuncusu yer değiştirebilir. Bu durumda yeni kalecinin farklı renkte bir forma giymesi zorunludur. Değişiklik hakları tükenmiş bir takımda kaleci sakatlanırsa, saha oyuncularından biri kaleye geçmek zorunda kalır.

OKU  Deplasman yasağı nedir? Misafir taraftar yasağı neden ve nasıl uygulanır?

Kırmızı kart gören bir oyuncunun yerine oyuncu sokulamaz; takım maçı eksik tamamlar. Aynı şekilde maç başlamadan önce ilk on birde yer alan bir oyuncu sakatlanırsa, yedeklerden biri onun yerine başlayabilir ve bu durum çoğu turnuvada değişiklik hakkından düşülmez. Bu ayrıntılar turnuva talimatlarında açıkça yazılır.

Alt liglerde ve amatör futbolda değişiklik

Amatör liglerde, gençlik turnuvalarında ve kadın futbolunun bazı kategorilerinde değişiklik kuralları daha esnek olabilir. Yaş grubu turnuvalarında daha fazla oyuncunun süre alması amaçlandığından değişiklik sayısı yüksek tutulabilir. Çocuk futbolunda ise bazı federasyonlar dönüşlü değişikliğe izin vererek her çocuğun oyunda yer almasını teşvik eder. Bu nedenle bir maçı izlerken değişiklik sayısının hangi talimata göre belirlendiğini bilmek önemlidir.

Kurallara aykırı şekilde oyuncu değişikliği yapan veya cezalı oyuncu oynatan takımlar, disiplin kurulunca hükmen mağlubiyet cezasıyla karşılaşabilir. Kalecinin değiştirilmesine ilişkin özel durumları ise kaleci kuralları yazımızda anlattık.

Sonuç

Oyuncu değişikliği kuralı, futbolun en dinamik kurallarından biridir. Bugün üst düzey maçlarda beş değişiklik hakkı, üç duraklama sınırıyla birlikte uygulanıyor; uzatmalarda ek hak, beyin sarsıntısında ise özel bir değişiklik imkânı bulunuyor. Kuralların tam metni ve güncel değişiklikler için IFAB’ın resmî Oyun Kuralları yayınına başvurmak en doğru yoldur.

Sıkça Sorulan Sorular

Futbolda kaç oyuncu değişikliği yapılabilir?

Üst düzey resmî maçlarda takımlar en fazla beş oyuncu değiştirebilir. Turnuva talimatı bu sayıyı belirler; alt liglerde ve hazırlık maçlarında farklı uygulamalar olabilir.

Beş değişiklik kaç seferde yapılır?

Beş değişiklik, maç içinde en fazla üç ayrı duraklamada yapılabilir. Devre arasında ve maç öncesinde yapılan değişiklikler bu sınıra dahil değildir.

Oyundan çıkan oyuncu tekrar oyuna girebilir mi?

Resmî maçlarda hayır. Oyundan çıkan oyuncu aynı maçta yeniden sahaya giremez; bazı alt yaş ve amatör organizasyonlarda farklı kurallar uygulanabilir.

Uzatmada ekstra değişiklik hakkı var mı?

Birçok turnuva talimatı, uzatmaya giden maçlarda bir ek değişiklik ve bir ek duraklama hakkı tanır. Normal sürede kullanılmayan haklar da uzatmaya devredilebilir.

Kaynak: IFAB Oyun Kuralları (theifab.com), Kural 3

✓ Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri
Bu içerik, Son Dakika Spor Haber Yayın İlkeleri doğrultusunda kaynakları kontrol edilerek yayımlanmıştır. Hata bildirimi için: arto@we24.com.tr
Emre Taşkıran
Emre Taşkıran
Süper Lig ve 1. Lig maçlarını sahadan ve veriden takip ediyor.

İlgili Yazılar

YORUM YAPIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Adınızı buraya yazın

Son Yazılar